Online terapi nedir? Online terapi, psikolog ile danışanın aynı fiziksel ortamda bulunmadan, güvenli bir görüntülü görüşme sistemi aracılığıyla bir araya geldiği psikoterapi biçimidir. Görüşmeler belirlenen gün ve saatte gerçekleştirilir; terapi hedefleri, kullanılan yöntemler ve seansların yapısı danışanın ihtiyaçlarına göre planlanır.
Online terapi yalnızca görüntülü olarak sohbet etmek anlamına gelmez. Yüz yüze terapide olduğu gibi değerlendirme, hedef belirleme, terapi planı oluşturma, seans içi çalışmalar ve gerektiğinde seanslar arasında uygulanacak egzersizler sürecin parçası olabilir. Dünya Sağlık Örgütü de bilimsel temelli psikolojik müdahalelerin uygun koşullarda uzaktan ve dijital yöntemlerle sunulabileceğini belirtmektedir. (Dünya Sağlık Örgütü, 2024)
Online terapi nasıl uygulanır?
Terapi sürecinin başlangıcında yaşanan güçlükler, bu güçlüklerin günlük yaşam üzerindeki etkileri ve terapiye başvurma nedenleri değerlendirilir. Ardından danışanın ihtiyaçları doğrultusunda ulaşılması hedeflenen değişimler birlikte belirlenir.
Seanslar bilgisayar, tablet veya telefon üzerinden gerçekleştirilebilir. Sağlıklı bir terapi süreci için danışanın görüşme boyunca yalnız kalabileceği, kendisini rahatça ifade edebileceği ve konuşmaların başkaları tarafından duyulmayacağı bir ortam oluşturması önemlidir. İnternet bağlantısının yeterli olması ve görüntülü görüşme sırasında dikkati dağıtabilecek unsurların azaltılması da görüşmenin verimini artırır.
Online terapi ile kendi kendine kullanılan psikoloji uygulamaları veya önceden hazırlanmış videolar aynı şey değildir. Canlı online terapide süreç bir uzman tarafından değerlendirilir, takip edilir ve danışanın ihtiyaçlarına göre yeniden yapılandırılır.
Online terapinin avantajları nelerdir?
Bulunduğunuz yerden terapiye katılabilirsiniz
Online terapi, psikoloğun bulunduğu şehirde yaşamayan veya yakın çevresinde uygun bir uzmana ulaşamayan kişilere daha geniş bir erişim olanağı sunabilir. Şehir değiştirme, seyahat etme veya geçici olarak farklı bir yerde bulunma gibi durumlarda terapi sürecinin devam ettirilmesini kolaylaştırabilir.
Uzaktan sunulan psikolojik müdahalelerin, ruh sağlığı hizmetlerine erişimi artırabilecek yöntemlerden biri olduğu uluslararası uygulama rehberlerinde de vurgulanmaktadır.
Ulaşım için zaman ayırmanız gerekmez
Yüz yüze görüşmelerde seans süresinin yanında kliniğe gidiş ve dönüş için de zaman ayrılması gerekir. Online terapide ise uygun bir ortam hazırlandıktan sonra görüşmeye bulunduğunuz yerden katılabilirsiniz. Bu durum özellikle yoğun çalışan, ulaşım güçlüğü yaşayan veya büyük şehirlerde uzun mesafeler katetmesi gereken kişiler için süreci kolaylaştırabilir.
Terapi sürecinin düzenli devam etmesine yardımcı olabilir
İş seyahatleri, taşınma, hava koşulları veya ulaşım problemleri yüz yüze görüşmelerin aksamasına neden olabilir. Online görüşme seçeneği, bu tür durumlarda seansların düzenliliğini korumayı kolaylaştırabilir.
Bununla birlikte online terapinin sağladığı kolaylığın, seansların daha az önemli olduğu anlamına gelmediğini unutmamak gerekir. Terapiden yararlanabilmek için görüşmelere düzenli katılmak ve seanslarda belirlenen çalışmalar üzerinde aktif olarak durmak önemini korur.
Tanıdık bir ortamda görüşebilirsiniz
Bazı kişiler kendi evlerinde veya kendilerini güvende hissettikleri bir ortamda konuşurken daha rahat olabilir. Özellikle terapiye ilk kez başlayacak kişiler için tanıdık bir ortamda görüşmek sürece başlamayı kolaylaştırabilir.
Ancak ev ortamının her zaman daha avantajlı olduğu söylenemez. Görüşmenin bölünmesi, evde başka kişilerin bulunması veya konuşmaların duyulacağı endişesi kişinin kendisini ifade etmesini zorlaştırabilir. Bu nedenle online terapiye uygun, özel ve kesintisiz bir alan hazırlanması gerekir.
Online terapi yüz yüze terapi kadar etkili midir?
Bilimsel araştırmaların genel sonucu, uygun danışanlarda, uygun sorun alanlarında ve eğitimli bir uzman tarafından yapılandırılmış biçimde uygulandığında online terapinin yüz yüze terapiye yakın sonuçlar sağlayabildiğini göstermektedir.
2023 yılında yayımlanan kapsamlı bir sistematik inceleme ve meta-analizde, uzman desteği içeren internet tabanlı Bilişsel Davranışçı Terapi uygulamalarının birçok psikolojik ve bedensel sorun alanında yüz yüze terapiyle benzer sonuçlar ortaya koyduğu bildirilmiştir. (Hedman-Lagerlöf ve ark., 2023)
Farklı psikiyatrik sorunları kapsayan 32 randomize kontrollü çalışmanın ve toplam 3.592 katılımcının incelendiği başka bir meta-analiz de uzaktan uygulanan psikolojik ve psikiyatrik müdahaleler ile yüz yüze uygulamalar arasında genel olarak benzer sonuçlar bulunduğunu göstermiştir.
Yaygın kaygı bozukluğu yaşayan 148 yetişkinle gerçekleştirilen kontrollü bir araştırmada, görüntülü görüşme yoluyla uygulanan 15 seanslık Bilişsel Davranışçı Terapinin yüz yüze uygulamadan daha düşük düzeyde etkili olmadığı görülmüştür. Elde edilen kazanımlar 6 ve 12 aylık takiplerde de değerlendirilmiştir. (Bouchard ve ark., 2022)
Depresyon, kaygı bozuklukları ve obsesif kompulsif bozukluk tanısı bulunan 199 yetişkinle gerçekleştirilen 24 haftalık başka bir araştırmada da görüntülü görüşme yoluyla sunulan hizmetin yüz yüze uygulamaya göre daha düşük düzeyde etkili olmadığı; tedaviyi bırakma, memnuniyet ve birçok klinik sonuç açısından gruplar arasında belirgin bir fark bulunmadığı bildirilmiştir. (Kishimoto ve ark., 2024)
Her online terapi aynı derecede etkili midir?
Araştırma sonuçları olumlu olmakla birlikte “online terapi her koşulda yüz yüze terapiyle tamamen aynıdır” demek doğru olmaz. Çünkü online terapi adı altında birbirinden farklı uygulamalar bulunur:
- Psikologla canlı görüntülü terapi,
- Uzmanın yazılı olarak takip ettiği yapılandırılmış programlar,
- Kendi kendine uygulanan çevrim içi programlar,
- Telefon veya mesajlaşma yoluyla sunulan destekler.
Bu yöntemlerin uzman desteği, yoğunluğu ve içeriği birbirinden farklıdır. Örneğin obsesif kompulsif bozukluğu bulunan 120 yetişkinle yapılan bir araştırmada, uzman rehberliğindeki internet tabanlı Bilişsel Davranışçı Terapinin yüz yüze terapiye eş değer olduğu kesin biçimde gösterilememiş; uzman desteği bulunmayan program ise yüz yüze terapiden daha düşük sonuç vermiştir. Bu bulgu, terapi yönteminin yalnızca çevrim içi olmasının değil, nasıl yapılandırıldığının ve uzman desteğinin niteliğinin de önemli olduğunu göstermektedir. (Lundström ve ark., 2022)
Dolayısıyla etkililik yalnızca görüşmenin ekrandan mı yoksa aynı odada mı yapıldığına bağlı değildir. Kullanılan terapi yaklaşımı, psikoloğun yetkinliği, danışanın ihtiyaçları, terapötik iş birliği, görüşmelere düzenli katılım ve seanslar arasında yapılan çalışmalar da sonucu etkileyebilir.
Online terapi kimler için uygun olabilir?
Online terapi özellikle şu durumlarda işlevsel bir seçenek olabilir:
- Bulunduğu bölgede uygun bir uzmana ulaşamayanlar,
- Yoğun çalışma saatleri nedeniyle ulaşımda zorlananlar,
- Şehir veya ülke değişikliği nedeniyle terapiye ara vermek istemeyenler,
- Hareket kısıtlılığı bulunanlar,
- Kendisine ait sessiz ve özel bir görüşme alanı oluşturabilenler,
- Görüntülü iletişim kurarken kendisini yeterince rahat hissedenler.
Bununla birlikte online terapinin uygunluğu yalnızca kişinin tercihine göre değil, yaşadığı sorunun niteliğine ve güncel ihtiyaçlarına göre değerlendirilmelidir.
Online terapinin uygun olmayabileceği durumlar
Acil müdahale gerektiren durumlarda, kişinin kendisine veya başkasına zarar verme riskinin yüksek olduğu krizlerde ya da yakın ve yoğun klinik takip gerektiren koşullarda yalnızca rutin online terapi yeterli olmayabilir. Böyle durumlarda yüz yüze psikiyatrik değerlendirme, hastane desteği veya yerel acil yardım hizmetleri gerekebilir.
Online terapi uygulamalarında gizlilik koşullarının, kullanılacak teknolojinin, olası bağlantı kesintilerinin ve acil durumlarda izlenecek yolun süreç başlamadan önce değerlendirilmesi önerilmektedir.
Sonuç: Online terapi mi, yüz yüze terapi mi?
Bilimsel araştırmalar, online terapinin birçok yetişkin ve yaygın psikolojik sorun için etkili bir seçenek olabileceğini göstermektedir. Özellikle canlı görüntülü görüşme yoluyla, kanıta dayalı yöntemlerle ve uygun mesleki çerçevede yürütüldüğünde yüz yüze terapiye yakın sonuçlar elde edilebilir.
Ancak herkes için tek bir doğru terapi biçimi yoktur. Bazı kişiler online görüşmelerde daha rahat ve düzenli ilerlerken bazı kişiler yüz yüze iletişimi tercih edebilir. En uygun yöntem; kişinin yaşadığı güçlükler, güvenlik ihtiyaçları, yaşam koşulları, tercihleri ve terapistin klinik değerlendirmesi doğrultusunda belirlenmelidir.
KAYNAKÇA
Bouchard, S., Dugas, M. J., Belleville, G., Langlois, F., Gosselin, P., Robillard, G., Corno, G. ve Marchand, A. (2022). A multisite non-inferiority randomized controlled trial of the efficacy of cognitive-behavior therapy for generalized anxiety disorder delivered by videoconference. Journal of Clinical Medicine, 11(19), 5924. doi:10.3390/jcm11195924
Hedman-Lagerlöf, E., Carlbring, P., Svärdman, F., Riper, H., Cuijpers, P. ve Andersson, G. (2023). Therapist-supported Internet-based cognitive behaviour therapy yields similar effects as face-to-face therapy for psychiatric and somatic disorders: An updated systematic review and meta-analysis. World Psychiatry, 22(2), 305–314. doi:10.1002/wps.21088
Kishimoto, T., Kinoshita, S., Kitazawa, M. ve diğerleri. (2024). Live two-way video versus face-to-face treatment for depression, anxiety, and obsessive-compulsive disorder: A 24-week randomized controlled trial. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 78(4), 220–228. doi:10.1111/pcn.13618
Lundström, L., Flygare, O., Andersson, E. ve diğerleri. (2022). Effect of Internet-based vs face-to-face cognitive behavioral therapy for adults with obsessive-compulsive disorder: A randomized clinical trial. JAMA Network Open, 5(3), e221967. doi:10.1001/jamanetworkopen.2022.1967
World Health Organization. (2024). Psychological interventions implementation manual: Integrating evidence-based psychological interventions into existing services. World Health Organization.